Χρόνος ανάγνωσης: 8 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- τι δείχνει η έρευνα, όταν συγκρίνει την online με τη διά ζώσης ψυχοθεραπεία,
- τι ακριβώς μετράει η επιστήμη, όταν λέει «ισοδύναμη αποτελεσματικότητα»,
- αν επηρεάζεται η θεραπευτική σχέση, όταν η θεραπεία γίνεται μέσω οθόνης,
- σε ποιες περιπτώσεις ταιριάζει καλύτερα η online μορφή, και σε ποιες η δια ζώσης,
και
- πώς αποφασίζεις ποια μορφή σου ταιριάζει, χωρίς να «διαλέγεις τη δεύτερη καλύτερη επιλογή».
Σκέφτεσαι να ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία, αλλά κάτι σε κάνει να διστάζεις με την online μορφή: «Θα είναι το ίδιο, όταν επικοινωνούμε μέσα από μια οθόνη;». Να ξέρεις, πως αυτή τη σκέψη, που κάνεις, είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούμε στο θεραπευτικό χώρο του ReConnect Therapy πριν από την πρώτη συνεδρία. Η απάντηση, όμως, με βάση την έρευνα, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική για όλους όσοι προτιμούν την online ψυχοθεραπεία.
Λειτουργεί η online ψυχοθεραπεία το ίδιο καλά με τη διά ζώσης;
Ναι, η μεγαλύτερη μετα-ανάλυση που έχει γίνει στο θέμα, με 57 μελέτες και πάνω από 4.300 συμμετέχοντες σε ποικίλους πληθυσμούς και κλινικά πλαίσια, βρήκε ότι η θεραπεία, μέσω video conference, παράγει αποτελέσματα ουσιαστικά ισοδύναμα με τη διά ζώσης θεραπεία.
Αυτό δεν είναι ένα μεμονωμένο εύρημα. Επιβεβαιώνεται και σε πιο εξειδικευμένες μελέτες, όπως μια μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών ειδικά για την κατάθλιψη, που βρήκε συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα ανάμεσα στην online και τη διά ζώσης ψυχοθεραπεία. Με απλά λόγια: η φυσική παρουσία δεν φαίνεται να είναι το συστατικό που κάνει τη θεραπεία να «δουλεύει».
Τι ακριβώς μετράει η έρευνα, όταν συγκρίνει την online με τη διά ζώσης ψυχοθεραπεία;
Η έρευνα μετράει κυρίως δύο πράγματα: τη μείωση συμπτωμάτων (π.χ. άγχος, κατάθλιψη) και δείκτες όπως η ικανοποίηση και η ολοκλήρωση της θεραπείας. Σε αυτούς τους δείκτες, οι δύο μορφές είναι σταθερά συγκρίσιμες. Μάλιστα, ένα ενδιαφέρον εύρημα από τη μεγάλη μετα-ανάλυση είναι ότι ορισμένες ομάδες ανταποκρίνονται ακόμα καλύτερα στην online ψυχοθεραπεία σε σύγκριση με τη διά ζώσης, ανάλογα με το πλαίσιο παροχής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η online ψυχοθεραπεία είναι «καλύτερη» γενικά. Σημαίνει, όμως, ότι το να είσαι φυσικά παρών/ούσα στο ίδιο δωμάτιο με τον/την ψυχοθεραπευτή/τριά σου δεν φαίνεται να είναι προαπαιτούμενο για να έχει αποτέλεσμα η θεραπεία, κάτι που πολλοί υποθέτουν διαισθητικά χωρίς να ισχύει στην πράξη.
Επηρεάζεται η θεραπευτική σχέση, όταν η θεραπεία γίνεται μέσω οθόνης;
Η θεραπευτική σχέση παραμένει, σύμφωνα με την έρευνα, ουσιαστικά ισχυρή στην online ψυχοθεραπεία, με μια πολύ μικρή, στατιστικά μη σημαντική τάση να είναι ελαφρώς χαμηλότερη σε σύγκριση με τη διά ζώσης, χωρίς αυτό να μεταφράζεται σε χειρότερο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που εξέτασε ειδικά αυτό το ερώτημα βρήκε ότι η θεραπευτική συμμαχία στη μέσω video conference ψυχοθεραπεία ήταν ελαφρώς χαμηλότερη από τη διά ζώσης, αλλά η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική, ενώ η μείωση συμπτωμάτων παρέμεινε ισοδύναμη ανάμεσα στις δύο μορφές. Αυτό είναι ένα τίμιο, ισορροπημένο εύρημα: δεν λέει ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά, αλλά ότι όποια διαφορά υπάρχει είναι μικρή και δεν επηρεάζει το τελικό αποτέλεσμα της θεραπείας. Όπως συζητάμε και στο άρθρο για την αυτορρύθμιση συναισθημάτων, η αίσθηση ασφάλειας μέσα στη θεραπεία δεν εξαρτάται από το φυσικό δωμάτιο, αλλά από την ποιότητα της σύνδεσης με τον ψυχοθεραπευτή.
Σε ποιες περιπτώσεις μου ταιριάζει καλύτερα η online ψυχοθεραπεία;
Η online ψυχοθεραπεία σου ταιριάζει καλύτερα, όταν η γεωγραφική απόσταση, το πρόγραμμα, ή η δυσκολία μετακίνησης θα λειτουργούσαν ως εμπόδιο στη συνέχεια της ψυχοθεραπείας. Αυτό επιβεβαιώνεται και σε πιο εξειδικευμένα πλαίσια θεραπείας.
Μια τυχαιοποιημένη μελέτη σε θεραπεία ζεύγους, μέσω video conference, βρήκε συγκρίσιμα αποτελέσματα με τη διά ζώσης μορφή, τόσο σε ικανοποίηση σχέσης όσο και σε θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή η αποτελεσματικότητα της online μορφής δεν περιορίζεται μόνο στην ατομική ψυχοθεραπεία. Στην πράξη, η online ψυχοθεραπεία λειτουργεί ιδιαίτερα καλά για ανθρώπους που ζουν εκτός μεγάλων πόλεων, στο εξωτερικό, ή που χρειάζονται σταθερότητα στη συνέχεια της θεραπείας τους παρά τις αλλαγές στην καθημερινότητά τους (μετακόμιση, ταξίδια, απρόβλεπτο πρόγραμμα).
Σε ποιες περιπτώσεις προτιμάται η διά ζώσης συνεδρία;
Η διά ζώσης συνεδρία προτιμάται κυρίως, όταν υπάρχουν σοβαρές τεχνικές δυσκολίες, έντονη δυσκολία με την online επικοινωνία ως μέσο, ή όταν η φύση της δυσκολίας απαιτεί στοιχεία που είναι πιο δύσκολο να μεταφερθούν μέσω οθόνης, π.χ. σωματική παρατήρηση σε συγκεκριμένες κλινικές εικόνες, ή απλή προσωπική προτίμηση που επηρεάζει την άνεση του ατόμου μέσα στη διαδικασία.
Γενικά, δεν υπάρχει «σωστή» επιλογή. Υπάρχει αυτό που επιτρέπει σε σένα να αισθάνεσαι αρκετά άνετα, ώστε να συμμετέχεις ουσιαστικά στη διαδικασία, γιατί αυτή η συμμετοχή σου, και όχι το μέσο, είναι που κάνει τη θεραπεία να δουλεύει.
Πώς αποφασίζω ποια μορφή ταιριάζει σε μένα;
Η απόφαση εξαρτάται λιγότερο από το «ποια μορφή είναι καλύτερη» και περισσότερο από το ποια σου επιτρέπει να διατηρήσεις συνέπεια και άνεση στην ψυχοθεραπεία σου. Αν η γεωγραφική απόσταση, το πρόγραμμα, ή η πρόσβαση σε κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας, θα δυσκόλευαν τη διά ζώσης συνέχεια, η online μορφή δεν είναι συμβιβασμός. Είναι μια εξίσου έγκυρη επιλογή, με την ίδια τεκμηρίωση αποτελεσματικότητας πίσω της. Στο ταξίδι επανασύνδεσης με τον εαυτό σου που κάνεις με τη θεραπευτική ομάδα του ReConnect Therapy σου προσφέρουμε online συνεδρίες ακριβώς με αυτή τη λογική: με τον ίδιο βαθμό φροντίδας, γνώσης και συνέπειας όπως και στη διά ζώσης θεραπεία.
Με λίγα λόγια
Η online ψυχοθεραπεία δεν είναι μια «δεύτερη καλύτερη» επιλογή, όταν η διά ζώσης δεν είναι εφικτή. Η έρευνα δείχνει σταθερά ισοδύναμα αποτελέσματα ανάμεσα στις δύο μορφές, με τη θεραπευτική σχέση να παραμένει ουσιαστικά ισχυρή και στις δύο περιπτώσεις. Η επιλογή ανάμεσά τους αφορά λιγότερο ποια είναι «καλύτερη» και περισσότερο ποια σου επιτρέπει να διατηρήσεις συνέπεια, άνεση και συμμετοχή στη διαδικασία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι εξίσου εμπιστευτική/ασφαλής η online συνεδρία όσο η διά ζώσης; Ναι, εφόσον χρησιμοποιείται ασφαλής πλατφόρμα και τηρούνται οι ίδιοι κανόνες εχεμύθειας που ισχύουν στη δια ζώσης ψυχοθεραπεία· η ευθύνη προστασίας του απορρήτου παραμένει η ίδια για τον επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Τι χρειάζομαι πρακτικά για να ξεκινήσω online ψυχοθεραπεία; Έναν ήσυχο, ιδιωτικό χώρο χωρίς διακοπές, σταθερή σύνδεση internet, και μια συσκευή με κάμερα/μικρόφωνο.
Τι γίνεται, αν έχω τεχνικό πρόβλημα κατά τη διάρκεια της συνεδρίας; Οι περισσότεροι επαγγελματίες ψυχικής υγείας έχουν εναλλακτικό τρόπο επικοινωνίας (π.χ. τηλεφωνική κλήση) για να συνεχιστεί η συνεδρία αν διακοπεί η σύνδεση. Μπορείτε να συμφωνήσετε την εναλλακτική επιλογή εκ των προτέρων.
Μπορώ να ξεκινήσω online και να περάσω αργότερα σε διά ζώσης ψυχοθεραπεία, ή αντίστροφα; Ναι, πολλοί άνθρωποι εναλλάσσουν μορφές ανάλογα με τις συνθήκες τους (μετακόμιση, ταξίδια), χωρίς αυτό να διακόπτει τη συνέχεια ή την ποιότητα της ψυχοθεραπείας.
Χρειάζεται εξοικείωση με την τεχνολογία για να λειτουργήσει καλά η online θεραπεία; Ελάχιστη. Οι περισσότερες πλατφόρμες είναι απλές στη χρήση, και ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια συνήθως σε καθοδηγεί στα πρώτα βήματα σύνδεσης.
Κοστίζει διαφορετικά η online ψυχοθεραπεία σε σχέση με τη διά ζώσης; Συνήθως όχι σημαντικά διαφορετικά· το κόστος καθορίζεται κυρίως από άλλους παράγοντες, όχι από τη μορφή διεξαγωγής της. Μάθε περισσότερα για το τι ακριβώς πληρώνεις στο άρθρο μας Το κόστος της ψυχοθεραπείας δεν αφορά στη συνεδρία, αλλά στη θεραπευτική σχέση που συνεχίζεται πέρα από αυτή
Για περισσότερες πρακτικές πληροφορίες σχετικά με τις online ή τις διά ζώσης συνεδρίες, μπορείς να επικοινωνήσεις με την ομάδα του ReConnect Therapy εδώ
Διάβασε επίσης:
- Πώς Καταλαβαίνεις ότι η Ψυχοθεραπεία Λειτουργεί; 5 Αλλαγές που Βιώνεις
- «Ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία;» Γιατί η επιστήμη υποστηρίζει πως δεν είναι αυτό το σωστό ερώτημα.
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy
Βιβλιογραφία
Batastini, A. B., Paprzycki, P., Jones, A. C. T., & MacLean, N. (2021). Are videoconferenced mental and behavioral health services just as good as in-person? A meta-analysis of a fast-growing practice. Clinical Psychology Review, 83, 101944.
Giovanetti, A. K., Punt, S. E., Nelson, E. L., & Ilardi, S. S. (2022). Teletherapy versus in-person psychotherapy for depression: A meta-analysis of randomized controlled trials. Telemedicine and e-Health, 28(8), 1077–1089.
Kysely, A., Bishop, B., Kane, R. T., McDevitt, M., De Palma, M., & Rooney, R. (2022). Couples therapy delivered through videoconferencing: Effects on relationship outcomes, mental health and the therapeutic alliance. Frontiers in Psychology, 12, Article 773030.
Norwood, C., Moghaddam, N. G., Malins, S., & Sabin-Farrell, R. (2018). Working alliance and outcome effectiveness in videoconferencing psychotherapy: A systematic review and noninferiority meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 25(6), 797–808.