Χρόνος ανάγνωσης: ~7 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- γιατί το κόστος της ψυχοθεραπείας δεν αφορά στα λεπτά της συνεδρίας,
- τι σημαίνει στην πράξη ότι ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια σε φέρει μαζί του/της,
- και γιατί η επένδυση σε μια θεραπεία δεν σταματάει ποτέ εκεί που νομίζεις.
Κάποιος που σκέφτεται να ξεκινήσει θεραπεία, σχεδόν πάντα κάποια στιγμή αναρωτιέται: γιατί κοστίζει τόσο; Πώς διαμορφώνεται η αμοιβή του/της ψυχοθεραπευτή/τριας. Είναι ένα εύλογο ερώτημα, και η απάντηση συνήθως δίνεται με έναν τρόπο που μοιάζει με δικαιολόγηση:«έχω έξοδα γραφείου», «δεν έχω 14 μισθούς», «χρειάζεται συνεχής εκπαίδευση». Όλα αληθινά, αλλά κανένα δεν αγγίζει τον πιο ουσιαστικό λόγο, που θα δούμε παρακάτω.
Τι ακριβώς πληρώνεις, όταν κάνεις ψυχοθεραπεία;
Δεν πληρώνεις τον χρόνο. Πληρώνεις την ευθύνη.
Όταν ξεκινάς θεραπεία, ο/η ψυχοθεραπευτής/τριά σου αναλαμβάνει μια συγκεκριμένη ευθύνη: την ευθύνη της ίδιας σου της θεραπείας. Όχι τη δική σου προσωπική ευθύνη· αυτή παραμένει πάντα δική σου. Αναλαμβάνει την ευθύνη να κρατήσει τη διαδικασία σε θεραπευτικό πλαίσιο, να τη διαχειριστεί με γνώση και ασφάλεια, ακριβώς για να μπορείς εσύ να αναλαμβάνεις όλο και περισσότερο τη δική σου ευθύνη. Είναι μια λεπτή, αλλά καθοριστική διάκριση: άλλο η ευθύνη της θεραπείας, άλλο η ευθύνη του θεραπευομένου. Η πρώτη ανήκει στον/στην ψυχοθεραπευτή/τρια. Η δεύτερη ανήκει σε σένα.
Αυτή η ευθύνη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποδεικνύει το πόσο έχει προχωρήσει ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια στο δικό του/της θεραπευτικό ταξίδι, πόση γνώση κουβαλάει, πόσο έτοιμος/η είναι πραγματικά να σταθεί απέναντι σε ό,τι φέρνεις. Αυτό είναι το κόστος που πληρώνεις. Όχι τα πενήντα λεπτά του χρόνου της συνεδρίας σου.
Γιατί πληρώνεις τη θεραπευτική σχέση και όχι τη συνεδρία;
Γιατί η θεραπευτική σχέση δεν τελειώνει, όταν ολοκληρώνεται η συνεδρία.
Όπως κανένα πρόβλημα δεν γεννιέται στο κενό, σύμφωνα με την κύρια θεραπευτική προσέγγιση της ομάδας του ReConnect Therapy, με τον ίδιο τρόπο τίποτα δεν θεραπεύεται στο κενό, αλλά μέσα από μια θεραπευτική σχέση.
Από τη στιγμή που ξεκινά μια ψυχοθεραπεία, η θεραπευτική σχέση συνεχίζεται πέρα από τα όρια της συνεδρίας. Πολλές φορές έχει ήδη ξεκινήσει σε ένα φαντασιακό επίπεδο πριν καν μπεις στο δωμάτιο: φαντάζεσαι τι θα συμβεί, τι θα πεις, πώς θα σε ακούσει ο/η ψυχοθεραπευτής/τριά σου. Και συνεχίζεται και μετά το τέλος της ψυχοθεραπείας, γιατί κομμάτια αυτής της σχέσης έχουν περάσει μέσα σου, τα παίρνεις μαζί σου. Αυτό, ουσιαστικά, είναι το αποτέλεσμα της θεραπείας: όχι μόνο αυτό που συζητήθηκε, αλλά αυτό που παρέμεινε μέσα σου. Οι εσωτερικοί χώροι που έχουν μετακινηθεί και διευρυνθεί, τα νέα ψυχικά τοπία που επισκέφτηκες και αποφάσισες να εμπλουτίσεις.
Ο ψυχαναλυτής Winnicott περιέγραψε κάτι αντίστοιχο μιλώντας για το πώς μια σταθερή, αξιόπιστη θεραπευτική σχέση λειτουργεί σαν ένα ασφαλές πλαίσιο που ο άνθρωπος εσωτερικεύει. Δεν χρειάζεται δηλαδή να θυμάται τη συγκεκριμένη συνεδρία για να νιώσει την ασφάλεια που του έδωσε. Γι’ αυτό, δεν πληρώνεις τα πενήντα λεπτά της συνεδρίας. Πληρώνεις κάτι που συνεχίζει να σε κρατάει και όταν δεν είσαι εκεί.
Αυτοεκτίμηση. Eίναι γεμάτη η μπαταρία μας; (πως δημιουργείται η υγιής αυτοεκτίμηση)
Τι σημαίνει: ο/η ψυχοθεραπευτής/τριά μου “με φέρει μαζί του»;
Αυτό ακούγεται ίσως παράξενο, αλλά αποτελεί κυριολεκτικά μέρος του επαγγέλματος ψυχικής υγείας. Ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια, κατά μία έννοια, ονειρεύεται, φαντασιώνεται, σκέφτεται και φέρει μαζί του/της σκέψεις, εικόνες, συναισθήματα από εσένα, από τη ζωή σου, από τη μεταξύ σας σχέση και τα ταξιδεύει στην καθημερινότητά του/της. Στην εποπτεία του/της. Στη δική του/της θεραπεία. Στη σκέψη του/της πριν κοιμηθεί ή στη διαδρομή προς το γραφείο.
Ας φανταστούμε μια περίπτωση: μια ψυχοθεραπεύτρια βγαίνει από μια έντονη συναισθηματικά συνεδρία με έναν θεραπευόμενο που μόλις άνοιξε ένα παλιό τραύμα. Δεν «κλείνει» εκεί η δουλειά για εκείνη. Το βράδυ, μια εικόνα από αυτά που ειπώθηκαν την επισκέπτεται ξανά. Στην εποπτεία της την επόμενη εβδομάδα, το φέρνει ξανά για να καταλάβει καλύτερα τι συνέβη ανάμεσά τους. Στη δική της θεραπεία, ίσως αγγίξει κάτι δικό της που ενεργοποιήθηκε. Τίποτα από αυτά δεν φαίνεται στον θεραπευόμενο, αλλά όλο αυτό είναι μέρος της φροντίδας που λαμβάνει.
Ο ψυχαναλυτής Bion ονόμασε κάτι αντίστοιχο «reverie»: αυτή την ικανότητα του/τηςψυχοθεραπευτή/τριας να δέχεται μέσα του κάτι δύσκολο, ανεπεξέργαστο, και να το μεταμορφώνει σε κάτι που μπορεί να γίνει κατανοητό. Κι ο ψυχαναλυτής Casement περιέγραψε τον «εσωτερικό επόπτη», τον τρόπο δηλαδή που ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια συνεχίζει να επεξεργάζεται, να αναστοχάζεται, να διορθώνει τη σκέψη του/της για σένα, ώρες ή μέρες μετά τη συνεδρία. Αυτή η αόρατη δουλειά δεν φαίνεται πουθενά στο ρολόι. Αλλά είναι εκεί.
Γιατί χρειάζεται συνεχή εκπαίδευση ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια;
Γιατί το επιβάλλει η ίδια η δεοντολογία του επαγγέλματος, όχι απλώς η καλή θέληση.
Πέρα από τις βασικές σπουδές ψυχολογίας και τα χρόνια εξειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία, ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια που σέβεται το επάγγελμα, οφείλει να παραμένει ενήμερος/η για τις εξελίξεις του πεδίου σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του/της. Δεν είναι ένα προαιρετικό «επιπλέον», αλλά μια ρητή υποχρέωση.
Ο δεοντολογικός κώδικας της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, για παράδειγμα, ορίζει ξεκάθαρα ότι οι επαγγελματίες οφείλουν να «καταβάλλουν συνεχή προσπάθεια για την ανάπτυξη και διατήρηση της επάρκειάς τους». Αυτό μεταφράζεται σε συνέδρια, μετεκπαιδεύσεις, εποπτεία, δηλαδή πράγματα που κοστίζουν χρόνο και χρήμα, αλλά που δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση.
Γιατί κάνει ψυχοθεραπεία και ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια;
Για να μπορέσει ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια να στήσει μια σταθερή, ασφαλή θεραπευτική σχέση μαζί σου, χρειάζεται να έχει κάνει το δικό του/της ταξίδι στην προσωπική του/της θεραπεία. Είναι μια διαδικασία επίπονη και φυσικά δαπανηρή, αλλά δεν είναι στολίδι στο βιογραφικό. Είναι θεμέλιο. Η έρευνα το επιβεβαιώνει με αρκετά ξεκάθαρο τρόπο: σε μια μεγάλη διεθνή έρευνα, το 87% των θεραπευτών ανέφεραν ότι η δική τους ψυχοθεραπεία είχε μέτρια έως πολύ θετική επίδραση τόσο στη δουλειά τους όσο και στην προσωπική τους ζωή: περισσότερη αυτεπίγνωση, καλύτερη διαχείριση των δικών τους αντιδράσεων μέσα στη θεραπευτική σχέση, λιγότερα «τυφλά σημεία». Ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια που δεν έχει κάνει αυτό το ταξίδι, δύσκολα μπορεί να συνοδεύσει κάποιο άλλο άτομο στο δικό του ταξίδι επανασύνδεσης με ασφάλεια.
Άρα, η ψυχοθεραπεία αξίζει το κόστος της;
Αυτή η ερώτηση δεν απαντιέται με ένα «ναι», αλλά με ένα πλαίσιο κατανόησης. Είναι σημαντικό να καταλαβαίνεις τι πραγματικά αγοράζεις: μια σχέση που δεν σταματάει στο ρολόι, μια ευθύνη που κάποιος άλλος άνθρωπος αναλαμβάνει, ώστε εσύ να μπορείς επιτέλους να αναλάβεις τη δική σου, και έναν άνθρωπο που έχει επενδύσει χρόνια, οικονομικά, συναισθηματικά, προσωπικά, για να είναι έτοιμος να σε συναντήσει εκεί που βρίσκεσαι. Η επένδυση δεν είναι μόνο δική σου. Είναι και του/της ψυχοθεραπευτή/τριας, πολύ πριν καθίσεις απέναντί του/της.
Με λίγα λόγια
Το κόστος της ψυχοθεραπείας δεν αφορά στη χρονική διάρκεια μιας συνεδρίας. Πληρώνεις την ευθύνη που αναλαμβάνει ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια για τη θεραπεία σου, μια σχέση που συνεχίζεται πέρα από το ραντεβού, και μια αόρατη δουλειά (σκέψη, εποπτεία, προσωπική θεραπεία) που γίνεται μακριά από τα μάτια σου, αλλά υπηρετεί άμεσα εσένα.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί δεν μειώνεται το κόστος όσο προχωράει η θεραπεία; Επειδή η ευθύνη και η αόρατη δουλειά του/της ψυχοθεραπευτή/τριας δεν μειώνονται. Αντίθετα, συχνά εντείνονται όσο ανοίγει πιο βαθύ υλικό.
Η θεραπεία τελειώνει, όταν τελειώνει η τελευταία συνεδρία; Όχι με την έννοια που νομίζεις. Ό,τι έχει εσωτερικευτεί μέσα από τη σχέση, παραμένει μαζί σου.
Χρειάζεται πάντα ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια να κάνει εποπτεία και προσωπική ψυχοθεραπεία; Ναι, είναι μέρος της δεοντολογικά υπεύθυνης άσκησης του επαγγέλματος, όχι επιλογή.
Αν έχεις κι άλλες απορίες, μη διστάσεις να επικοινωνήσεις με τη θεραπευτική ομάδα του ReConnect εδώ
Διάβασε επίσης:
«Ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία;» Γιατί η επιστήμη υποστηρίζει πως δεν είναι αυτό το σωστό ερώτημα.
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy
Βιβλιογραφία
American Psychological Association. (2017). Ethical principles of psychologists and code of conduct. https://www.apa.org/ethics/code
Bion, W. R. (1962). Learning from experience. Heinemann.
Casement, P. (1985). On learning from the patient. Tavistock Publications.
Norcross, J. C. (2005). The psychotherapist’s own psychotherapy: Educating and developing psychologists. American Psychologist, 60(8), 840–850.
Orlinsky, D. E., Norcross, J. C., Rønnestad, M. H., & Wiseman, H. (2005). Outcomes and impacts of the psychotherapists’ own psychotherapy: A research review. In J. D. Geller, J. C. Norcross, & D. E. Orlinsky (Eds.), The psychotherapist’s own psychotherapy (pp. 214–230). Oxford University Press.
Vaslamatzis, G., & Coccossis, M. (1999). On the therapist’s reverie and containing function. The Psychoanalytic Quarterly, 68(3), 431–440.
Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. Hogarth Press.