Χρόνος ανάγνωσης: ~8 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- ποια είναι η βασική διαφορά ανάμεσα στους τρεις όρους,
- τι κάνει πραγματικά η κάθε ειδικότητα,
- γιατί ο όρος «ψυχοθεραπευτής/τρια» δεν είναι αυτό που πολλοί νομίζουν,
- γιατί έχει σημασία να ξέρεις τη διαφορά, και ποια ειδικότητα χρειάζεσαι εσύ.
Αν έχεις αναρωτηθεί ποτέ «αν χρειάζεσαι ψυχολόγο ή ψυχίατρο», ή αν ο όρος «ψυχοθεραπευτής/τρια» σου φαίνεται κάτι τελείως διαφορετικό, θέλω να σου πω ότι η σύγχυση γύρω από αυτούς τους τρεις όρους είναι πολύ πιο διαδεδομένη απ’ όσο νομίζεις και δεν είναι τυχαία. Η αλήθεια είναι πως δεν έχουν εξηγηθεί αρκετά, ώστε να γίνει σαφές πως δεν είναι τρία εντελώς ξεχωριστά επαγγέλματα.
Ποια είναι η βασική διαφορά ανάμεσα στους τρεις όρους;
Στην Ελλάδα, μόνο οι ειδικότητες «Ψυχολόγος» και «Ψυχίατρος» αναγνωρίζονται επίσημα από το Υπουργείο Υγείας, με νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος. Από την άλλη, ο όρος «ψυχοθεραπευτής/τρια» δεν αποτελεί ένα ξεχωριστό, αυτόνομο επάγγελμα. Είναι κάτι που μπορεί να γίνει ένα άτομο που είναι είτε ένας ψυχολόγος είτε ένας ψυχίατρος, εφόσον κάνει επιπλέον, εξειδικευμένη εκπαίδευση.
Τι κάνει ο/η ψυχίατρος;
Ο/η ψυχίατρος είναι γιατρός, εξειδικευμένος/η σε ψυχικές διαταραχές και η μόνη ειδικότητα από τις τρεις που έχει τη δυνατότητα να συνταγογραφήσει φάρμακα.
Ο/η ψυχίατρος σπουδάζει πρώτα ιατρική, και μετά κάνει την ειδικότητά του/της για να γίνει ψυχίατρος, ακριβώς όπως κάποιο άτομο επιλέγει ειδικότητα για να γίνει καρδιολόγος ή ορθοπεδικός. Αυτό του δίνει τη δυνατότητα να αξιολογεί ιατρικά, αν κάποιο άτομο χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή, και αν τη χρειάζεται, να του τη συνταγογραφεί. Ένας/μία ψυχίατρος μπορεί, επίσης, να κάνει ψυχοθεραπεία, αλλά μόνο αν έχει εκπαιδευτεί επιπλέον σε συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Τι κάνει ο/η ψυχολόγος;
Ο/η ψυχολόγος έχει πτυχίο ψυχολογίας από αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο και άδεια άσκησης επαγγέλματος, αλλά δεν μπορεί να συνταγογραφήσει φάρμακα.
Η εκπαίδευσή του/της εστιάζει στην επιστημονική κατανόηση της ανθρώπινης σκέψης, συμπεριφοράς και συναισθήματος: πώς λειτουργεί ο νους, πώς μαθαίνουμε, πώς αναπτυσσόμαστε, πώς σχηματίζονται οι δυσκολίες μας. Αυτή η βάση του επιτρέπει να δουλέψει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με την ειδίκευσή του.
Ένα μεγάλο κομμάτι της δουλειάς ενός/μίας ψυχολόγου είναι η ψυχολογική αξιολόγηση, δηλαδή η συστηματική χρήση επιστημονικά σταθμισμένων εργαλείων (τεστ, ερωτηματολόγια, δομημένες συνεντεύξεις) για να κατανοήσει σε βάθος μια κατάσταση. Αυτό μπορεί να σημαίνει έλεγχο μνήμης και γνωστικών λειτουργιών, διερεύνηση ΔΕΠΥ ή μαθησιακών δυσκολιών σε παιδιά, αξιολόγηση προσωπικότητας, ή διαγνωστική αποσαφήνιση, όταν κάποιος δεν είναι σίγουρος τι ακριβώς τον απασχολεί. Αυτή η αξιολόγηση δίνει μια πιο ξεκάθαρη, τεκμηριωμένη εικόνα. Λειτουργεί δηλαδή σαν «χάρτης» πριν αποφασιστεί η κατεύθυνση της βοήθειας.
Πέρα από την αξιολόγηση, ένας/μία ψυχολόγος μπορεί να προσφέρει συμβουλευτική υποστήριξη, δηλαδή μια πιο εστιασμένη, συνήθως βραχύτερη διαδικασία γύρω από ένα συγκεκριμένο ζήτημα (μια δύσκολη απόφαση, μια μετάβαση ζωής, μια κρίση), που δεν απαιτεί απαραίτητα την πλήρη εμβάθυνση μιας ψυχοθεραπείας.
Επίσης, αν έχει ολοκληρώσει την κατάλληλη πρόσθετη εκπαίδευση σε συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση, μπορεί να προσφέρει και ψυχοθεραπεία: τη βαθύτερη, πιο μακρόχρονη διαδικασία που δουλεύει ριζικότερα μοτίβα σκέψης, συναισθήματος και σχέσεων.
Το ευρύ φάσμα της ίδιας επιστημονικής βάσης φαίνεται από το γεγονός ότι οι ψυχολόγοι εργάζονται σε πολλά και πολύ διαφορετικά πλαίσια: σχολεία, νοσοκομεία, δομές ψυχικής υγείας, ιδιωτικά γραφεία, επιχειρήσεις, ακόμα και σε δικαστήρια (δικαστική ψυχολογία).
Τι είναι, τότε, ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια;
Είναι ένας/μία ψυχολόγος ή ψυχίατρος που έχει ολοκληρώσει πολυετή, εξειδικευμένη εκπαίδευση σε συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Αυτό είναι το σημείο που εξηγείται λιγότερο απ’ όλα. «Ψυχοθεραπευτής» δεν σημαίνει «κάτι διαφορετικό» από ψυχολόγο ή ψυχίατρο, αλλά ότι ο/η ψυχολόγος ή ο/η ψυχίατρος έχει προχωρήσει σε πρόσθετη, δομημένη εκπαίδευση (συνήθως τετραετή) σε μια συγκεκριμένη θεραπευτική σχολή (συστημική, ψυχοδυναμική, γνωσιακή, ή όποια άλλη) με θεωρία, πρακτική άσκηση, εποπτεία και προσωπική θεραπεία. Με άλλα λόγια: κάθε ψυχοθεραπευτής/τρια είναι ήδη ψυχολόγος ή ψυχίατρος, αλλά κάθε ψυχολόγος ή ψυχίατρος δεν είναι ψυχοθεραπευτής/τρια.
Γιατί έχει σημασία να ξέρω τη διαφορά;
Γιατί η ασάφεια γύρω από το ποιος κάνει τι, μπορεί να σου σταθεί κάποιες φορές εμπόδιο στο να ζητήσεις βοήθεια.
Η γνώση για το ποια επαγγέλματα βοήθειας υπάρχουν και το τι κάνει το καθένα από αυτά, είναι, σύμφωνα με την έρευνα, βασικό κομμάτι αυτού που ονομάζεται «γνώση ψυχικής υγείας». Η έλλειψη αυτής της γνώσης δεν είναι μια απλή λεπτομέρεια, αλλά συνδέεται με μεγαλύτερη απροθυμία στο να αναζητήσει κανείς βοήθεια. Με απλά λόγια: όσο πιο μπερδεμένος/η/ο νιώθεις για το σε ποια ειδικότητα να απευθυνθείς, τόσο πιο εύκολο είναι είτε να αναβάλλεις το ραντεβού είτε να αναζητάς απαντήσεις για την ψυχική σου υγεία στα social media, με πιο πολλούς πιθανούς κινδύνους παρά θεραπεία.
Ποια ειδικότητα χρειάζομαι εγώ;
Εξαρτάται από το τι ψάχνεις, αλλά σχεδόν πάντα, το πιο σημαντικό κριτήριο είναι αν ο/η ειδικός είναι και ψυχοθεραπευτής/τρια.
Αν χρειάζεσαι επίσημη ψυχολογική αξιολόγηση ή διαγνωστική διερεύνηση, ταιριάζει καλύτερα ένας/μια κλινικός/ή ψυχολόγος. Αν υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χρειαστείς φαρμακευτική αγωγή, χρειάζεσαι ψυχίατρο. Για την πραγματική, βαθύτερη δουλειά, την ίδια τη ψυχοθεραπευτική διαδικασία, αυτό που μετράει περισσότερο είναι αν ο άνθρωπος απέναντί σου, ψυχολόγος ή ψυχίατρος, έχει την πρόσθετη εκπαίδευση που τον κάνει ψυχοθεραπευτή. Στο θεραπευτικό χώρο του Reconnect Therapy, όλη η ομάδα διαθέτει αυτή την εξειδικευμένη εκπαίδευση, κάτι που εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο μας Στην επιλογή του/της ψυχοθεραπευτή/τριας, το πιο σημαντικό «προσόν» δεν θα το βρεις στο βιογραφικό.
Επίσης, η κύρια θεραπευτική προσέγγισή μας, είναι η συστημική προσέγγιση, η οποία βλέπει εσένα μέσα από το σύστημα των σχέσεών σου.
Πώς ξεκινάω;
Δεν χρειάζεται να λύσεις πρώτα το γρίφο των όρων για να ζητήσεις βοήθεια. Πες απλά τι σε απασχολεί. Ο/η κατάλληλος/η ειδικός θα σε βοηθήσει να καταλάβεις κι εσύ τι ακριβώς χρειάζεσαι.
Κι αν τελικά χρειαστείς κάτι διαφορετικό από αυτό που πίστευες, π.χ. αν ξεκινήσεις από ψυχολόγο και προκύψει ότι θα βοηθούσε και μια ιατρική αξιολόγηση, ή το αντίστροφο, δεν χρειάζεται να το βρεις μόνος/η/ο σου. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι εκπαιδευμένοι να αναγνωρίζουν πότε κάτι ξεπερνά το δικό τους πεδίο, και να παραπέμπουν ο ένας στον άλλον με σεβασμό στη συνέχεια της φροντίδας σου. Δεν είναι δική σου ευθύνη να «διαγνώσεις» ποια ειδικότητα χρειάζεσαι πρώτη. Είναι κοινή ευθύνη του συστήματος βοήθειας γύρω σου.
Με λίγα λόγια
Στην Ελλάδα αναγνωρίζονται επίσημα μόνο τα επαγγέλματα του/της ψυχολόγου και του/της ψυχιάτρου· ο ψυχίατρος είναι γιατρός και μπορεί να συνταγογραφήσει φάρμακα, ο ψυχολόγος όχι. «Ψυχοθεραπευτής/τρια» δεν είναι ξεχωριστό επάγγελμα, αλλά πρόσθετος τίτλος που αποκτά ένας/μία ψυχολόγος ή ψυχίατρος μετά από πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση σε συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση. Το πιο σημαντικό κριτήριο, για την πραγματική ψυχοθεραπευτική δουλειά, είναι αν ο/η ειδικός της επιλογής σου έχει αυτή την πρόσθετη εκπαίδευση.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένας/μία ψυχολόγος να γίνει και ψυχοθεραπευτής/τρια; Ναι, αν ολοκληρώσει πρόσθετη, πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση σε συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Μπορεί ένας/μία ψυχίατρος να κάνει ψυχοθεραπεία; Ναι, αν έχει εκπαιδευτεί επιπλέον σε ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.
Πότε χρειάζομαι ψυχολογική αξιολόγηση αντί για ψυχοθεραπεία; Όταν χρειάζεσαι επίσημη διαγνωστική διερεύνηση (π.χ. έλεγχο μνήμης, ΔΕΠΥ), που είναι έργο κλινικού ψυχολόγου.
Χρειάζεται πάντα να πάρω φάρμακα, αν δω ψυχίατρο; Όχι, ο/η ψυχίατρος αξιολογεί πρώτα αν τα χρειάζεσαι, δεν στα συνταγογραφεί αυτόματα.
Μπορώ να κάνω παράλληλα θεραπεία με ψυχολόγο και παρακολούθηση από ψυχίατρο; Ναι, είναι κάτι συχνό, και συνήθως συνεργάζονται για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Αν έχεις και άλλες ερωτήσεις, επικοινώνησε με την ομάδα του ReConnect Therapy εδώ για να σου απαντήσουμε σε κάθε απορία που μπορεί να έχεις και να σε κρατάει μακριά από τη θεραπεία σου.
Διάβασε επίσης:
“Όσα θα ήθελα να μου είχε πει κάποιος πριν την πρώτη συνεδρία μου.”
Είδη ψυχοθεραπείας: Δεν χρειάζεται να διαλέξεις εσύ τη «σωστή» θεραπεία.
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapyμαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy
Βιβλιογραφία
Jorm, A. F. (2000). Mental health literacy: Public knowledge and beliefs about mental disorders. British Journal of Psychiatry, 177, 396–401.