Χρόνος ανάγνωσης: ~9 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- τι πραγματικά προβλέπει αν θα σε βοηθήσει ένας θεραπευτής,
- ποιες συγκεκριμένες ερωτήσεις αξίζει να κάνεις πριν ξεκινήσεις,
- τι να περιμένεις από την πρώτη συνάντηση,
- και γιατί το να μην «ταιριάξετε» δεν σημαίνει ότι κάτι φταίει, ούτε σε σένα, ούτε σε εκείνον/η.
Όταν ψάχνεις ψυχοθεραπευτή/τρια, είναι φυσικό να κοιτάζεις πτυχία, εξειδικεύσεις, χρόνια εμπειρίας. Όλα αυτά μετράνε. Αλλά η έρευνα πάνω στο τι πραγματικά προβλέπει αν θα βοηθηθείς δείχνει κάτι πιο απλό και πιο απαιτητικό ταυτόχρονα: αυτό που μετράει περισσότερο δεν φαίνεται σε κανένα βιογραφικό. Μια εκτενής μετα-ανάλυση πάνω σε δεκάδες χιλιάδες θεραπευομένους διεθνώς έδειξε ότι η ίδια η θεραπευτική σχέση συνδέεται σταθερά με το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας, ανεξάρτητα από το ποια «σχολή» ακολουθεί ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια .
Μια διευκρίνιση εδώ: το ότι η θεραπευτική σχέση μετράει τόσο πολύ δεν σημαίνει ότι τα τυπικά προσόντα δεν έχουν σημασία. Έχουν, και μάλιστα είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται όλα τα υπόλοιπα. Ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια χρειάζεται να έχει πτυχίο ψυχολογίας από αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο, που του/της δίνει νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος, και μια τετραετή τουλάχιστον ειδίκευση σε σχολή ψυχοθεραπείας (με θεωρία, πρακτική άσκηση, εποπτεία και προσωπική θεραπεία). Αυτά δεν είναι «λεπτομέρειες». Είναι η βάση που εξασφαλίζει ότι μιλάς με κάποιον επιστημονικά καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Η ποιότητα της σχέσης έρχεται μετά, αλλά πάνω σε αυτή τη βάση.
Πώς θα καταλάβω αν μου ταιριάζει ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια;
Δεν είναι μόνο «χημεία». Είναι αν νιώθεις πως μπορεί να αναλάβει την ευθύνη της θεραπείας σου.
Δεν αναζητάς απλώς έναν συμπαθητικό άνθρωπο. Αναζητάς κάποιον που, όταν τον ακούς ή διαβάζεις κείμενά του, σου δίνει την αίσθηση ότι ξέρει τι κάνει και ότι μπορεί να κρατήσει με ασφάλεια τη διαδικασία.
Αυτή η ευθύνη που αναλαμβάνει, η ευθύνη της ίδιας της θεραπείας, όχι η ευθύνη της ζωής σου, δεν είναι μια τυπική λεπτομέρεια. Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται όλη η θεραπεία.
Γιατί έχει τόση σημασία; Επειδή ακριβώς όταν ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια κρατάει σταθερά αυτή την ευθύνη (της διαδικασίας, της ψυχικής σου ασφάλειας μέσα στη θεραπεία, της κατεύθυνσης της θεραπευτικής επεξεργασίας), δημιουργείται ο χώρος για κάτι πολύ πιο σημαντικό: εσύ να μπορείς, σταδιακά, να αναλαμβάνεις όλο και περισσότερη ευθύνη για τη δική σου ζωή. Αυτό δεν είναι αφηρημένη έννοια. Σημαίνει, πρακτικά, περισσότερο έλεγχο στα συναισθήματά σου, στις πράξεις σου, στις συμπεριφορές σου, στον τρόπο που σκέφτεσαι αντί αυτά να σε ελέγχουν εσένα. Και περισσότερη ευθύνη, με τη σειρά της, μεταφράζεται σε περισσότερη δράση, περισσότερη αποτελεσματικότητα, μια ζωή πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά θέλεις και επιθυμείς.
Αυτή η μετατόπιση δεν συμβαίνει επειδή απλώς «κάθεσαι» απέναντι σε κάποιον που ξέρει τη δουλειά του. Συμβαίνει μέσα από τη σχέση σας, γιατί μόνο μέσα σε μια πραγματικά ασφαλή, δυνατή σχέση μπορεί ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια να κρατήσει αυτή την ευθύνη με τρόπο που πραγματικά σε στηρίζει. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι όσο πιο δυνατή είναι η θεραπευτική σχέση, τόσο καλύτερο. σταθερά και μετρήσιμα, είναι το αποτέλεσμα. Η σχέση δεν είναι ένα ξεχωριστό, «μαλακό» κριτήριο δίπλα στην ευθύνη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η ευθύνη γίνεται πράξη.
Ποιες ερωτήσεις αξίζει να κάνω πριν ξεκινήσω;
Λίγες και συγκεκριμένες, όχι γενικές.
«Κάνεις κι εσύ εποπτεία και προσωπική θεραπεία;»
Ένας/μία ψυχοθεραπευτής/τρια που δεν έχει δουλέψει με τον δικό του/της εσωτερικό κόσμο, δύσκολα μπορεί να σε καθοδηγήσει με ασφάλεια στον δικό σου.
«Με ποιον τρόπο εργάζεσαι; Τι σημαίνει για σένα η θεραπεία;»
Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε έναν/μία ψυχοθεραπευτή/τρια που ακούει «έχω άγχος» και σκέφτεται αμέσως τεχνικές διαχείρισης άγχους, και σε έναν/μία που ακούει το ίδιο πράγμα και αναρωτιέται: άγχος για ποιον, μέσα σε ποιες σχέσεις, από πότε, γιατί τώρα; Ο/η πρώτος/η βλέπει ένα σύμπτωμα προς εξάλειψη. Ο/η δεύτερος/η βλέπει έναν άνθρωπο, μέσα σε ένα δίκτυο σχέσεων που τον διαμόρφωσαν και συνεχίζουν να τον επηρεάζουν και το άγχος γίνεται πληροφορία, όχι απλώς εμπόδιο.
Αυτή η δεύτερη ματιά είναι η ίδια συστημική οπτική που καθοδηγεί όλη τη δουλειά μας στο θεραπευτικό χώρο του Reconnect Therapy: κανένα σύμπτωμα δεν υπάρχει σε κενό. Ρώτα, λοιπόν, τον/ην υποψήφιο/α ψυχοθεραπευτή/τριά σου κάτι απλό: όταν σου μιλάει κάποιος για μια δυσκολία, τι είναι το πρώτο πράγμα που τον/την ενδιαφέρει να μάθει; Αν η απάντηση αφορά μόνο εσένα σαν μεμονωμένη περίπτωση προς «διόρθωση», ίσως αξίζει να ψάξεις παραπάνω. Αν η απάντηση αφορά στις σχέσεις, στην ιστορία, στο πλαίσιο μέσα στο οποίο ζεις, έχεις μπροστά σου κάποιον που θα σε δει ολόκληρο, όχι κομμάτι-κομμάτι.
«Η δουλειά σου βασίζεται σε τεκμηριωμένη προσέγγιση;» Δεν σημαίνει ξερή, μηχανική εφαρμογή τεχνικών. Σημαίνει ότι ο/η ψυχοθεραπευτής/τριά σου δεν «δοκιμάζει πράγματα στην τύχη», αλλά στηρίζεται σε ό,τι έχει πραγματικά τεκμηριωθεί ότι βοηθάει .
«Τι θα κάνεις, αν κάτι δεν πάει καλά ανάμεσά μας;» Ίσως η πιο αποκαλυπτική ερώτηση απ’ όλες. Μικρές παρεξηγήσεις ή εντάσεις μέσα σε μια θεραπευτική σχέση είναι απόλυτα φυσιολογικές. Αυτό που μετράει είναι αν ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια μπορεί να τις αναγνωρίσει και να τις συζητήσει ανοιχτά μαζί σου, και όχι να προσποιείται ότι δεν συμβαίνουν ποτέ .
Η πρώτη συνάντηση είναι εξέταση μόνο για εμένα;
Όχι, είναι μια αμοιβαία συνάντηση γνωριμίας.
Ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια σε γνωρίζει, ναι. Αλλά κι εσύ γνωρίζεις εκείνον/η. Ένας καλός επαγγελματίας ψυχικής υγείας δεν περιμένει να δεχτείς σιωπηλά μια μέθοδο. Σου εξηγεί το «γιατί» πίσω από τον τρόπο δουλειάς του, όχι μόνο το «τι» θα κάνετε. Αν κάτι δεν καταλαβαίνεις, μπορείς και αξίζει να το ρωτήσεις.
Τι σημαίνει να σέβεται τον ρυθμό μου;
Ότι δεν σε πιέζει να ανοιχτείς πιο γρήγορα απ’ όσο είσαι έτοιμος/η/ο.
Η αυτοαποκάλυψη είναι απαραίτητη για να ωφεληθείς από τη θεραπεία, αλλά ο ρυθμός της είναι πάντα δικός σου. Ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια οφείλει να σου δημιουργεί χώρο, όχι να σου επιβάλλει ταχύτητα.
Αν δεν ταιριάξουμε, σημαίνει ότι φταίω ή φταίει;
Όχι, δεν φταίει κανείς.
Ακριβώς όπως δεν φταις μόνο εσύ για μοτίβα που επαναλαμβάνονται στη ζωή σου, δεν φταίει κανείς αν δύο άνθρωποι απλώς δεν «κόλλησαν» θεραπευτικά. Οι μικρές εντάσεις ή δυσκολίες σε μια θεραπευτική σχέση δεν είναι απαραίτητα σημάδι αποτυχίας. Συχνά είναι ακριβώς το σημείο όπου φαίνεται αν η σχέση μπορεί να αντέξει και να επεξεργαστεί δυσκολία. Αν όμως, μετά από αυτή τη διεργασία, συνεχίζεις να μη νιώθεις σύνδεση, είναι απόλυτα εντάξει να το πεις ανοιχτά και να κλείσετε με σεβασμό, τιμώντας ό,τι εργαστήκατε μαζί θεραπευτικά μαζί, χωρίς καμία ενοχή για κανέναν.
Πώς ξεκινάω;
Δεν χρειάζεται να βρεις «τον/την τέλειο/α» με την πρώτη προσπάθεια. Χρειάζεται μόνο να κάνεις το πρώτο βήμα, με τις σωστές ερωτήσεις στο μυαλό σου.
Με λίγα λόγια
Το πιο σημαντικό κριτήριο επιλογής ενός/μίας ψυχοθεραπευτή/τριας δεν είναι το βιογραφικό. Είναι η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης που χτίζεται μαζί του/της, κάτι που η έρευνα επιβεβαιώνει σταθερά. Ρώτησε συγκεκριμένα πράγματα (εποπτεία, τρόπο δουλειάς, πώς διαχειρίζεται δυσκολίες ανάμεσά σας), θυμήσου ότι η πρώτη συνάντηση είναι αμοιβαία αξιολόγηση, και μην αισθάνεσαι ενοχή, αν χρειαστεί να δοκιμάσεις παραπάνω από έναν/μία ψυχοθεραπευτή/τριας πριν βρεις τον/την κατάλληλο/η για σένα.
Συχνές ερωτήσεις
Έχει σημασία το φύλο του θεραπευτή; Μόνο αν έχει σημασία για σένα. Εμπιστέψου το δικό σου αίσθημα.
Είναι φυσιολογικό να χρειαστώ περισσότερους από έναν θεραπευτή μέχρι να βρω τον κατάλληλο; Ναι, απόλυτα φυσιολογικό.
Έχει σημασία η εμπειρία/τα χρόνια πρακτικής; Βοηθάει, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο. Η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης μετράει εξίσου.
Πρέπει να ρωτήσω για κόστος και τρόπο πληρωμής από την πρώτη επαφή; Ναι, είναι θεμιτό να ξεκαθαρίσεις τα πρακτικά ζητήματα πριν κλείσεις ραντεβού.
Όπως και να καταλάβεις τι πληρώνεις ακριβώς σε μια ψυχοθεραπεία.
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται για να καταλάβω αν μου ταιριάζει ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια;
Συνήθως 2 έως 4 συνεδρίες είναι αρκετές για να διαπιστώσεις αν νιώθεις συναισθηματική ασφάλεια, αν ο/η ψυχοθεραπευτής/τρια κατανοεί το αίτημά σου και αν μπορείς να επικοινωνήσεις ουσιαστικά μαζί του/της.
Μπορώ να αλλάξω γνώμη μετά την πρώτη συνεδρία; Ναι, χωρίς καμία ενοχή.
Αν θεωρείς ότι σου ταιριάζει η θεραπευτική προσέγγιση του ReConnect Therapy, επικοινώνησε μαζί μας εδώ.
Διάβασε επίσης:
“Όσα θα ήθελα να μου είχε πει κάποιος πριν την πρώτη συνεδρία μου.”
«Ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία;» Γιατί η επιστήμη υποστηρίζει πως δεν είναι αυτό το σωστό ερώτημα.
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy.
Βιβλιογραφία
American Psychological Association, Presidential Task Force on Evidence-Based Practice. (2006). Evidence-based practice in psychology. American Psychologist, 61(4), 271–285.
Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analysis. Psychotherapy, 55(4), 316–340.
Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (Eds.). (2019). Psychotherapy relationships that work (3rd ed.). Oxford University Press.
Safran, J. D., & Muran, J. C. (2000). Negotiating the therapeutic alliance: A relational treatment guide. Guilford Press.
Ένα σχόλιο
Τα σχόλια έχουν κλείσει.