Χρόνος ανάγνωσης: ~9 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- τι είναι πραγματικά τα ψυχοσωματικά συμπτώματα,
- γιατί δεν είναι «στο μυαλό σου»,
- γιατί μπορεί να πονάει το σώμα σου, ενώ εσύ δεν νιώθεις τίποτα ιδιαίτερο,
- πώς ξεχωρίζεις πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος,
- και πώς βοηθάει η ψυχοθεραπεία.
Πήγες σε γιατρό. Έκανες εξετάσεις, ίσως πήρες και δεύτερη γνωμάτευση. Όλα βγήκαν καθαρά. Κι όμως, ο πόνος που νιώθεις εδώ και καιρό, παραμένει στο στομάχι, στο κεφάλι, στους μυς, στην πλάτη σου. Κάποιος μάλιστα μπορεί να σου είπε «είναι στο μυαλό σου», εννοώντας πως αυτό που νιώθεις δεν είναι αληθινό. Δεν είναι, όμως, έτσι.
Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;
Είναι σωματικά συμπτώματα που έχουν μια πραγματική, βιολογική βάση, αλλά η αιτία ή η επιδείνωσή τους συνδέεται στενά με ψυχολογικό στρες.
Πονοκέφαλοι, στομαχικές διαταραχές, μυϊκές εντάσεις, κόπωση, αϋπνία, όλα αυτά μπορούν να εμφανιστούν χωρίς σαφή οργανική αιτία, όχι επειδή «τα φαντάζεσαι», αλλά επειδή το σώμα σου εκφράζει κάτι που δεν έχει βρει ακόμα άλλο δρόμο εξόδου.
Είναι «στο μυαλό μου», ή είναι πραγματικό;
Είναι απόλυτα πραγματικό.Το χρόνιο στρες αλλάζει μετρήσιμα τη λειτουργία του σώματός σου.
Το στρες δεν είναι απλώς μια «κατάσταση του νου». Όταν γίνεται χρόνιο, αποδιοργανώνει τον ορμονικό άξονα του σώματος (τον λεγόμενο άξονα HPA), με αποτελέσματα που φτάνουν μέχρι τη φλεγμονή, το ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμα και το καρδιαγγειακό σύστημα. Δεν είναι θέμα «αδύναμου χαρακτήρα», αλλά βιολογία που ανταποκρίνεται σε ό,τι βιώνεις.
Αν το θέμα σε ενδιαφέρει σε βάθος, το εξηγούμε εκτενέστερα και στην κριτική μας για το The Body Keeps the Score, ένα βιβλίο-ορόσημο ακριβώς πάνω σε αυτή τη σχέση σώματος και τραύματος.
Γιατί δεν νιώθω κανένα ιδιαίτερο αίσθημα, αλλά το σώμα μου αντιδράει;
Γιατί μπορεί να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις και να ονοματίσεις τι νιώθεις, κάτι που η επιστήμη ονομάζει αλεξιθυμία.
Ας φανταστούμε μια σκηνή από συνεδρία ψυχοθεραπείας (με φανταστικά στοιχεία, για λόγους απορρήτου, αλλά πολύ συχνή):
ένας θεραπευόμενος έχει εδώ και μήνες χρόνιο πονοκέφαλο και στομαχικές ενοχλήσεις. Ερωτώμενος για το πώς νιώθει, απαντά «καλά, δεν έχω κανένα λόγο να στεναχωριέμαι». Στη θεραπεία, όμως, σιγά-σιγά αναδύεται κάτι διαφορετικό: μια δουλειά που τον εξαντλεί χωρίς να το παραδέχεται, μια σχέση, όπου νιώθει πάντα να προσαρμόζεται. Και τότε καταλαβαίνουμε ότι το «δεν είχε «λόγο» να στεναχωριέται» απλώς ήταν «δεν είχε ποτέ μάθει να αναγνωρίζει πότε στεναχωριέται».
Η έννοια της αλεξιθυμίας περιγράφηκε αρχικά ακριβώς σε ανθρώπους με ψυχοσωματικά συμπτώματα: δυσκολία να αναγνωρίσουν και να περιγράψουν τα δικά τους συναισθήματα. Πρόσφατη έρευνα σε ασθενείς ψυχοσωματικών ιατρείων επιβεβαιώνει πόσο κεντρικός είναι αυτός ο μηχανισμός: η δυσκολία αναγνώρισης συναισθημάτων λειτουργεί σαν «γέφυρα» ανάμεσα σε δύσκολα βιώματα ζωής και σωματικά συμπτώματα. Το σώμα, με άλλα λόγια, μιλάει όταν το μυαλό δεν βρίσκει ή δεν επιτρέπει στον εαυτό του να βρει λέξεις.
Πώς διακρίνω, αν κάτι είναι ψυχοσωματικό ή αμιγώς ιατρικό;
Δεν το διακρίνεις μόνος/η/ο σου.
Κανένα ψυχοσωματικό σύμπτωμα δεν διερευνάται ως τέτοιο πριν αποκλειστεί οργανική αιτία από ειδικό.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια, είναι προϋπόθεση. Μόνο αφού ένας γιατρός επιβεβαιώσει ότι δεν υπάρχει ιατρικά εμφανής αιτία, έχει νόημα να διερευνηθεί η ψυχολογική συνιστώσα και συχνά, ακόμα κι όταν υπάρχει οργανική αιτία, το στρες μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα παράλληλα.
Πότε χρειάζεται να αναζητήσω επαγγελματική στήριξη;
Όταν το σώμα αρχίζει να μιλά μέσα από ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως επίμονοι πονοκέφαλοι, σφίξιμο στο στήθος, στομαχικές διαταραχές ή χρόνια κόπωση χωρίς σαφή οργανική αιτία, συχνά τείνουμε να τα υποβαθμίζουμε ή να περιμένουμε να «αντέξουμε» κι άλλο. Ωστόσο, δεν χρειάζεται να «αποδείξεις» σε κανέναν ότι ο πόνος σου είναι αρκετά σοβαρός για να ζητήσεις βοήθεια.
Η κατάλληλη στιγμή για να αναζητήσεις επαγγελματική στήριξη είναι ακριβώς εκείνη που θα αποφασίσεις να πάρεις τον πόνο σου στα σοβαρά, όπως ακριβώς τον νιώθεις, αναγνωρίζοντας ότι η σωματική αυτή δυσφορία αποτελεί ένα πολύτιμο μήνυμα που ζητά φροντίδα, ανακούφιση και κατανόηση.
Πώς βοηθάει η ψυχοθεραπεία;
Βοηθώντας σε να αναγνωρίζεις και να επεξεργάζεσαι αυτό που το σώμα σου ήδη εκφράζει, αντί να το κουβαλάει μόνο του.
Η ψυχοθεραπεία δεν «σβήνει» το σύμπτωμα αυτόματα σαν κουμπί. Δίνει χώρο και λέξεις σε ό,τι το σώμα προσπαθούσε να πει μόνο του. Αυτή είναι, στην ουσία, η ίδια η συστημική ματιά που καθοδηγεί όλη τη δουλειά μας στο Reconnect Therapy: το σύμπτωμα δεν είναι «βλάβη» προς εξάλειψη, είναι πληροφορία. Αν αναγνωρίζεις στον εαυτό σου την τάση να «μηρυκάζεις» δύσκολες σκέψεις χωρίς να καταλήγεις πουθενά, κάτι που συχνά συνοδεύει και τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, μιλάμε για αυτό το μοτίβο αναλυτικότερα στο άρθρο μας «Γιατί το overthinking σε εξαντλεί τόσο».
Με λίγα λόγια
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι πραγματικός, βιολογικός πόνος που συνδέεται στενά με ψυχολογικό στρες, όχι «κάτι στο μυαλό σου». Το χρόνιο στρες αλλάζει μετρήσιμα τη λειτουργία του σώματος, και η δυσκολία αναγνώρισης συναισθημάτων (αλεξιθυμία) συχνά λειτουργεί σαν γέφυρα ανάμεσα σε δύσκολα βιώματα και σωματικά συμπτώματα. Πάντα πρώτα ιατρικός έλεγχος· η ψυχοθεραπεία βοηθάει δίνοντας λέξεις σε ό,τι το σώμα ήδη εκφράζει.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι τα πιο συχνά ψυχοσωματικά συμπτώματα; Πονοκέφαλοι, στομαχικές διαταραχές, μυϊκές εντάσεις, κόπωση, αϋπνία.
Επηρεάζουν κάποιες ομάδες ανθρώπων περισσότερο; Ναι, είναι συχνότερα σε γυναίκες, εφήβους, και σε άτομα σε περιόδους αυξημένου στρες.
Χρειάζεται πρώτα ιατρικός έλεγχος; Ναι, πάντα πριν από οποιαδήποτε ψυχολογική διερεύνηση.
Ψυχοσωματικό σημαίνει ότι «το φαντάζομαι»; Όχι, ο πόνος είναι απόλυτα πραγματικός, απλώς η αιτία συνδέεται με ψυχολογικούς παράγοντες.
Μπορεί να «φύγουν» τα συμπτώματα μόνο με ψυχοθεραπεία, χωρίς φάρμακα; Σε πολλές περιπτώσεις ναι, αλλά εξαρτάται πάντα από τη σοβαρότητα και την εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Αν συνεχίζεις να πονάς, ενώ οι εξετάσεις σου είναι καθαρές, επικοινώνησε μαζί μας εδώ για να βρούμε μαζί τι είναι αυτό που πραγματικά σε πονάει.
Διάβασε επίσης:
- Δεν φταις μόνο εσύ. Γιατί στη συστημική ψυχοθεραπεία το “εγώ” εξηγείται πάντα μέσα από το “εμείς”.
- Άγχος: 4 Νοητικές Παγίδες & Πώς να βρεις την Ηρεμία σου
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy.
Βιβλιογραφία
Chen, J., Ma, D., Cao, J., & Wei, J. (2026). Alexithymia mediates the pathway from negative life events to somatic symptoms: A cross-sectional study in a psychosomatic outpatient sample. Frontiers in Psychiatry, 16, 1680463.
Cohen, S., Janicki-Deverts, D., & Miller, G. E. (2007). Psychological stress and disease. JAMA, 298(14), 1685–1687.
Sifneos, P. E. (1973). The prevalence of “alexithymic” characteristics in psychosomatic patients. Psychotherapy and Psychosomatics, 21(2), 133–136.