Χρόνος ανάγνωσης: ~7 λεπτά
Μέχρι το τέλος του άρθρου:
- θα έχεις κατανοήσει τη σαφή διαφορά ανάμεσα στην επιστημονική κλινική ύπνωση και τις ανορθόδοξες, «θαυματουργές» υποσχέσεις,
- θα γνωρίζεις γιατί οι υπνωτικές αναδρομές στο παρελθόν ενέχουν σοβαρό κίνδυνο κατασκευής ψευδών αναμνήσεων και πώς να προστατεύσεις την ψυχική σου ασφάλεια,
- θα κρατάς στα χέρια σου έναν πρακτικό οδηγό 5 ερωτήσεων που οφείλεις να κάνεις σε κάθε θεραπευτή πριν του ανοίξεις τον εσωτερικό σου κόσμο.
Όταν η εσωτερική πίεση γίνεται αφόρητη, η υπόσχεση μιας γρήγορης και ριζικής λύσης λειτουργεί σαν οφθαλμαπάτη μέσα στην έρημο. Είναι απολύτως ανθρώπινο.
Γι’ αυτό, άλλωστε, μία από τις πιο συνήθεις ερωτήσεις των θεραπευομένων είναι: “Πόσο χρόνο θα χρειαστώ για να θεραπευτώ; μπορώ να θεραπευτώ γρήγορα;”
Όταν υποφέρουμε, αναζητούμε μια φωνή με απόλυτη βεβαιότητα που θα μας πει ότι «υπάρχει τρόπος να τελειώσουν όλα αύριο».
Αν έχουμε ήδη κουραστεί ή απογοητευτεί, αυτή η υπόσχεση φαντάζει πολύ ελκυστική.
Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση με αφορμή την υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε ξανά στο προσκήνιο έννοιες όπως «υπνωτιστές», «εναλλακτικοί θεραπευτές» και μυστικιστικές μέθοδοι ίασης.
Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω την προσωπική του εμπειρία ούτε επιθυμώ να βγάλω εύκολα συμπεράσματα γι’ αυτή. Με αφορμή, όμως, αυτή την υπόθεση με την τραγική κατάληξη για τον δημοφιλή τραγουδιστή, θα ήθελα να θέσω ένα ερώτημα που μας αφορά όλους:
Όταν κάποιος μας υπόσχεται ανακούφιση για τον ψυχικό μας πόνο, πώς μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς μας προσφέρει;
(Τα παρακάτω στοιχεία έχουν τροποποιηθεί πλήρως για τη διασφάλιση της εμπιστευτικότητας και της ανωνυμίας.)
Ένα άτομο 38 ετών έφτασε στο γραφείο μας έχοντας περάσει προηγουμένως μήνες σε έναν αυτοαποκαλούμενο «ενεργειακό υπνωτιστή». Η αρχική του αναζήτηση αφορούσε έντονες κρίσεις πανικού και σωματικό σφίξιμο. Ο «ειδικός» τού είχε υποσχεθεί ότι με δύο μόνο αναδρομές σε «θαμμένα τραύματα» του παρελθόντος, τα επώδυνα συμπτώματα θα εξαφανίζονταν για πάντα.
Αντί για ανακούφιση, οι συνεδρίες αυτές του γέννησαν σύγχυση, κατασκευασμένες εικόνες που αποδιοργάνωσαν πλήρως την καθημερινότητά του και μια εξαρτητική σχέση, όπου ο υποτιθέμενος θεραπευτής αποφάσιζε για τα πάντα: από τη δουλειά μέχρι τις προσωπικές του επαφές. «Πίστεψα πως αν δεν πιάσει, έφταιγα εγώ που δεν παραδόθηκα αρκετά», μας είπε. Χρειάστηκαν μήνες υπομονετικής θεραπευτικής επεξεργασία μαζί του για να ανακτήσει την αυτονομία του.
Γιατί στρεφόμαστε σε εναλλακτικές θεραπείες και «θαυματουργές» λύσεις, όταν πονάμε;
Η αναζήτηση εύκολων ή ανορθόδοξων θεραπειών δεν γεννιέται από αφέλεια, αλλά από την απόγνωση ενός ψυχικού πόνου που αναζητά άμεση ανακούφιση και ουσιαστική κατανόηση.
Είναι εύκολο να κρίνουμε εκ των υστέρων τις επιλογές κάποιου και να αναρωτηθούμε γιατί εμπιστεύτηκε μια μέθοδο ή ένα πρόσωπο. Είναι δυσκολότερο να θυμηθούμε πώς σκέφτεται κανείς όταν υποφέρει.
Όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε βαθιά ευαλωτότητα, κουβαλά συχνά ένα ιστορικό ματαίωσης. Ίσως έχει ήδη απευθυνθεί σε επίσημες δομές όπου ένιωσε ότι αντιμετωπίστηκε ως ένας ψυχρός αριθμός ή μια διάγνωση. Ίσως φοβάται το στίγμα της ψυχικής νόσου ή απλώς νιώθει το σώμα του να καταρρέει.
Στη ομάδα ψυχοθεραπευτών/τριών του ReConnect Therapy παρατηρούμε συχνά ότι η ελπίδα ενός ανθρώπου δεν είναι αδυναμία· είναι η ίδια η σπίθα που τον κρατά σε κίνηση. Όταν, όμως, αυτή η σπίθα συναντά επαγγελματίες χωρίς ηθικά όρια, μετατρέπεται σε πρόσφορο έδαφος για εκμετάλλευση:
- Η γοητεία της απλότητας: Οι πολύπλοκες ψυχικές διαδικασίες παρουσιάζονται παραπλανητικά ως ένα απλό «κουμπί» που αρκεί να πατηθεί.
- Η υπόσχεση της παντοδυναμίας: Ο ανορθόδοξος θεραπευτής δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας, καλύπτοντας το υπαρξιακό άγχος του θεραπευόμενου με μια πλασματική σιγουριά.
- Η αποφυγή της επίπονης διεργασίας: Η πραγματική αλλαγή απαιτεί χρόνο, ενώ οι «σωτήρες» υπόσχονται παράκαμψη της ψυχικής επεξεργασίας.
Η προστασία του εαυτού μας απέναντι σε τέτοιες παραπλανητικές υποσχέσεις ξεκινά από την κατανόηση του ότι τα όρια στις σχέσεις δεν αποτελούν απόσταση, αλλά τον μοναδικό ασφαλή χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να υπάρξει πραγματική φροντίδα.
Τι είναι η κλινική ύπνωση και πώς διαφέρει από την υπόσχεση ενός «υπνωτιστή»;
Η κλινική ύπνωση είναι ένα συγκεκριμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο συμπληρωματικό εργαλείο στα χέρια ενός ήδη εξειδικευμένου επαγγελματία ψυχικής υγείας και δεν αποτελεί μια αυτόνομη, μαγική θεραπεία.
Η κλινική ύπνωση έχει μελετηθεί για ορισμένες δυσκολίες και μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να αποτελέσει μέρος της φροντίδας ενός ανθρώπου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλη για όλους ή ότι αντιμετωπίζει κάθε ψυχικό πρόβλημα. Χρειάζεται να εξετάζουμε γιατί προτείνεται στον συγκεκριμένο άνθρωπο, ποιος την εφαρμόζει, πώς εντάσσεται στη συνολική του φροντίδα και αν πράγματι τον βοηθά.
Υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στη χρήση της ύπνωσης ως τεχνικής μέσα σε ένα δομημένο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο και στον τίτλο του «υπνωτιστή». Μια εκπαίδευση σε τεχνικές χαλάρωσης ή υποβολής, όσο εντυπωσιακή κι αν φαίνεται, δεν παρέχει καμία κλινική επάρκεια για τη διάγνωση, την αξιολόγηση και τη διαχείριση σοβαρών ψυχικών τραυμάτων.
Πότε μια προσωπική πρακτική χαλάρωσης μετατρέπεται σε ζήτημα ψυχικής υγείας;
Κάθε άνθρωπος έχει αναφαίρετο δικαίωμα να δοκιμάζει τεχνικές διαλογισμού, αναπνοές, πνευματικές αναζητήσεις ή ήπιες μορφές αυθυποβολής για να κατευνάσει την καθημερινή ένταση. Το ζήτημα αλλάζει ριζικά όταν μια τέτοια πρακτική προβάλλεται ως ιατρική ή ψυχοθεραπευτική λύση για την κατάθλιψη, τις διαταραχές άγχους, το τραύμα ή τις εξαρτήσεις.
Όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, οι συμπληρωματικές μέθοδοι οφείλουν να υπόκεινται σε αυστηρό έλεγχο επιστημονικής καταλληλότητας και ασφάλειας. Η λέξη «εναλλακτική» δεν μπορεί ποτέ να λειτουργεί ως ασυλία απέναντι στην κλινική ευθύνη.
Είναι ασφαλείς οι υπνωτικές «αναδρομές» ή δημιουργούν ψευδείς αναμνήσεις;
Οι ανεξέλεγκτες «αναδρομές στο παρελθόν» μέσω ύπνωσης κρύβουν σοβαρότατους κινδύνους για την ψυχική ισορροπία, καθώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν λειτουργεί ως ψηφιακή κάμερα που καταγράφει παθητικά τα γεγονότα.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη και η γνωστική ψυχολογία έχουν αποδείξει ότι η μνήμη είναι ανακατασκευαστική. Όταν ένα άτομο βρίσκεται σε κατάσταση έντονης δεκτικότητας και καθοδηγείται από υποβολές, ο κίνδυνος δημιουργίας ψευδών αναμνήσεων (false memories) εκτοξεύεται. Το άτομο μπορεί να βιώσει μια κατασκευασμένη σκηνή με απόλυτη συναισθηματική βεβαιότητα, καταλήγοντας να κατηγορεί τον εαυτό του ή το περιβάλλον του για καταστάσεις που ουδέποτε συνέβησαν.
Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε υπερδιέγερση, η βίαιη «αναμόχλευση» αναμνήσεων μπορεί να οδηγήσει σε βαθύ επανατραυματισμό. Η ουσιαστική θεραπεία τραύματος και η σωματική ρύθμιση δεν επιτυγχάνονται μέσα από θεαματικές αναδρομές, αλλά μέσα από έναν αργό, σταθερό ρυθμό ασφάλειας και σταδιακής γείωσης στο παρόν.
Πώς Καταλαβαίνεις ότι η Ψυχοθεραπεία Λειτουργεί; 5 Αλλαγές που Βιώνεις
Γιατί ο επιστημονικός τίτλος δεν αποτελεί από μόνος του πανάκεια;
Ένα πανεπιστημιακό πτυχίο ή μια άδεια ασκήσεως επαγγέλματος είναι το αδιαπραγμάτευτο νομικό και ηθικό θεμέλιο, αλλά από μόνο του δεν εγγυάται ότι ένας επαγγελματίας ταιριάζει σε κάθε άνθρωπο ή ότι μπορεί να λύσει κάθε πρόβλημα.
Στον χώρο της ψυχικής υγείας, η υπευθυνότητα ξεκινά από την επίγνωση των ορίων. Ένας άρτιος επιστήμονας οφείλει να αναγνωρίζει πότε μια περίπτωση ξεπερνά τις δικές του δεξιότητες και να παραπέμπει σε εξειδικευμένους συναδέλφους. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι η επιβολή μιας αυθεντίας πάνω σε έναν αδύναμο δέκτη, αλλά μια ισότιμη, συνεργατική σχέση.
Μεγάλες μετα-αναλύσεις δεκαετιών καταδεικνύουν σταθερά ότι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας για τη θετική έκβαση της θεραπείας δεν είναι το συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο ή η τεχνική, αλλά η ποιότητα της θεραπευτικής συμμαχίας. Σύμφωνα με τη θεραπευτική προσέγγισή μας, στην ομάδα του ReConnect Therapy πιστεύουμε ακράδαντα ότι η τεχνική είναι απλώς ένα εργαλείο· αυτό που θεραπεύει και μεταμορφώνει είναι η αυθεντική, ασφαλής σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους.
Τι πρέπει να ρωτήσεις πριν εμπιστευτείς κάποιον για την ψυχική σου υγεία;
Πριν εμπιστευτείς τον εσωτερικό σου κόσμο σε οποιονδήποτε, έχεις το αναφαίρετο δικαίωμα να ζητήσεις πλήρη διαφάνεια για την ταυτότητα, την εκπαίδευση και τις μεθόδους του.
Οι παρακάτω ερωτήσεις δεν αποτελούν αγένεια ή αμφισβήτηση· αποτελούν θεμελιώδη πράξη αυτοπροστασίας.
| Ερώτηση προς τον ειδικό | Τι απάντηση περιμένεις | Σημάδι συναγερμού (Red Flag) |
| 1. Ποια είναι η βασική σας επαγγελματική ιδιότητα και άδεια; | «Είμαι Ψυχολόγος/Ψυχίατρος με άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και ειδίκευση στην ψυχοθεραπεία.» | «Είμαι ενεργειακός θεραπευτής / master υπνωτιστής / life guru» χωρίς βασικό πτυχίο ψυχικής υγείας. |
| 2. Γιατί προτείνετε τη συγκεκριμένη μέθοδο για εμένα; | Σαφής, κατανοητή εξήγηση βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα και στις δικές σου ανάγκες. | «Είναι μια μυστική/αρχαία μέθοδος που θεραπεύει τα πάντα στη ρίζα τους.» |
| 3. Ποια είναι τα όρια και οι πιθανοί κίνδυνοι αυτής της προσέγγισης; | Ειλικρινής αναγνώριση των περιορισμών της μεθόδου. | «Δεν υπάρχουν όρια, θεραπεύει τα πάντα χωρίς καμία παρενέργεια.» |
| 4. Πώς θα καταλάβουμε αν η διαδικασία πράγματι με βοηθά; | Καθορισμός από κοινού συγκεκριμένων στόχων και τακτική επαναξιολόγηση. | «Πρέπει απλώς να με εμπιστευτείς και να μην κρίνεις τη διαδικασία.» |
| 5. Τι θα συμβεί αν χρειαστώ διαφορετική ή ιατρική βοήθεια; | Δέσμευση για συνεργασία με ψυχιάτρους ή παραπομπή σε άλλες ειδικότητες. | «Η κλασική ιατρική και τα φάρμακα σε δηλητηριάζουν· μόνο εγώ μπορώ να σε σώσω.» |
Πότε χρειάζεσαι επαγγελματική στήριξη;
Χρειάζεσαι επιπλέον εξειδικευμένη βοήθεια τη στιγμή που μια θεραπευτική διαδικασία αρχίζει να μοιάζει με έλεγχο, απομόνωση ή συναισθηματικό εκβιασμό.
Απομακρύνσου άμεσα, αν παρατηρήσεις τα παρακάτω ανησυχητικά μοτίβα:
- Απομόνωση από τους οικείους σου: Οποιαδήποτε υπόδειξη να διακόψεις επαφή με οικογένεια, φίλους ή γιατρούς επειδή «δεν καταλαβαίνουν την εξέλιξή σου».
- Οικονομική εκμετάλλευση: Απαιτήσεις για υπέρογκα προπληρωμένα ποσά, «εντατικά πακέτα σωτηρίας» ή ανάμειξη στις προσωπικές σου οικονομικές αποφάσεις.
- Καταπάτηση ορίων: Υπερβολική οικειότητα, κατάργηση του επαγγελματικού πλαισίου ή δημιουργία εξαρτητικής σχέσης όπου δεν μπορείς να πάρεις καμία απόφαση χωρίς την έγκρισή του.
- Επιδείνωση χωρίς αναπλαισίωση: Αν βιώνεις έντονο αποσυντονισμό, αποπροσανατολισμό ή κρίσεις πανικού μετά τις συνεδρίες και η απάντηση είναι «πρέπει να πονέσεις για να καθαρίσεις».
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί κάποιος να με αναγκάσει να κάνω πράγματα παρά τη θέλησή μου υπό ύπνωση;
Όχι, η επιστημονική κλινική ύπνωση δεν αφαιρεί τον έλεγχο της βούλησης, ούτε μπορεί να αναγκάσει ένα άτομο να παραβιάσει τις θεμελιώδεις ηθικές του αξίες. Ωστόσο, σε ένα χειριστικό πλαίσιο ανορθόδοξης θεραπείας, η ψυχολογική πίεση και η υποβολή μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρή εξάρτηση και σύγχυση.
Είναι νόμιμο στην Ελλάδα να δηλώνει κάποιος «υπνοθεραπευτής» χωρίς πτυχίο ψυχολογίας;
Ο τίτλος του «υπνοθεραπευτή» ή του «συμβούλου» δεν προστατεύεται πλήρως από τη νομοθεσία με αυτόνομο τρόπο, γεγονός που δημιουργεί ένα επικίνδυνο νομικό κενό. Νόμιμη άδεια να ασκούν ψυχολογικές πράξεις έχουν αποκλειστικά οι πτυχιούχοι Ψυχολόγοι και Ψυχίατροι με επίσημη άδεια ασκήσεως επαγγέλματος.
Πώς ξεχωρίζω αν ένας επαγγελματίας είναι κατάλληλος για εμένα στις πρώτες συνεδρίες;
Η καταλληλότητα φαίνεται από την αίσθηση ασφάλειας, τον σεβασμό στον ρυθμό σου και την απουσία πίεσης ή βιασύνης. Ένας σωστός επαγγελματίας απαντά με προθυμία σε όλες τις ερωτήσεις για τις σπουδές του και δεν υπόσχεται ποτέ «μαγικές λύσεις».
Γιατί οι υπνωτικές αναδρομές θεωρούνται τόσο αμφιλεγόμενες από την επιστήμη;
Επειδή η ανθρώπινη μνήμη ανακατασκευάζεται συνεχώς και υπό την επήρεια υποβολών μπορεί εύκολα να παράγει ψευδείς αναμνήσεις. Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η υποκειμενική ένταση μιας «ανάμνησης» στην ύπνωση δεν αποδεικνύει την ιστορική της αλήθεια.
Με λίγα λόγια
Η αναζήτηση ψυχικής βοήθειας είναι μια πράξη βαθιάς γενναιότητας που αξίζει απόλυτο σεβασμό, όχι εκμετάλλευση από υποσχέσεις γρήγορων θαυμάτων. Η κλινική ύπνωση αποτελεί ένα εξειδικευμένο επιστημονικό εργαλείο και όχι μια μαγική θεραπεία για κάθε δυσκολία, ενώ η πραγματική ίαση χτίζεται μόνο μέσα σε μια ασφαλή, ισότιμη και διαφανή θεραπευτική σχέση με πιστοποιημένους επαγγελματίες.
Αν νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε ένα ευάλωτο σημείο της ζωής σου, επικοινώνησε με την ομάδα του ReConnect Therapy εδώ. Για να επανασυνδεθείς με τον εαυτό σου σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, με γνώση και σεβασμό.
Διάβασε επίσης:
- Ντροπή: Όταν το «Έκανα Λάθος» Μετατρέπεται σε «Είμαι Λάθος»
- Βιώνω καταστροφή! Τι να περιμένω; Τι μπορώ να κάνω;
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχολόγων-ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy
Βιβλιογραφία
Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340.
Leo, D. G., Bruno, D., & Proietti, R. (2025). Remembering what did not happen: The role of hypnosis in memory recall and false memories formation. Frontiers in Psychology, 16, Article 1433762.
Kihlstrom, J. F. (1997). Hypnosis, memory and amnesia. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 352(1362), 1727–1732.
World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine 2019. World Health Organization.