Χρόνος ανάγνωσης: ~10 λεπτά
Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- ποια είναι πραγματικά πιο αποτελεσματική, η ατομική ή η ομαδική ψυχοθεραπεία,
- γιατί δουλεύουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο, παρόλο που φτάνουν σε παρόμοια αποτελέσματα,
- πότε σου ταιριάζει καλύτερα η καθεμία,
- και πώς συνήθως δομείται στην πράξη ένα θεραπευτικό ταξίδι που συνδυάζει και τις δύο.
Σχεδόν όλοι όσοι σκέφτονται να ξεκινήσουν θεραπεία περνούν από την ίδια σκέψη: «Να κάνω θεραπεία μόνος/η/ο μου με τον θεραπευτή, ή μέσα σε μια ομάδα;» Η προσδοκώμενη υπόθεση είναι ότι η μία πρέπει να είναι «καλύτερη» από την άλλη. Η έρευνα και η δική μας κλινική εμπειρία λένε κάτι πιο ενδιαφέρον: ότι, συχνά, η ερώτηση δεν είναι «ή/ή» αλλά το «πότε ποια».
Ποια είναι πιο αποτελεσματική, η ατομική ή η ομαδική ψυχοθεραπεία;
Καμία δεν είναι γενικά «καλύτερη» από την άλλη. Η έρευνα δείχνει ισοδύναμα αποτελέσματα στις περισσότερες περιπτώσεις.
Μια μετα-ανάλυση 23 μελετών που συνέκριναν απευθείας τις δύο μορφές, μέσα στην ίδια έρευνα, κατέληξε σε κάτι ξεκάθαρο: δεν υπάρχει σταθερή διαφορά αποτελεσματικότητας ανάμεσα στην ατομική και την ομαδική θεραπεία. Αυτό το συμπέρασμα παρέμενε σταθερό, ανεξάρτητα από το ποιος ήταν ο θεραπευόμενος, ποιος ο θεραπευτής, ή ποια μέθοδος εξεταζόταν.
Αν είναι το ίδιο αποτελεσματικές, γιατί δουλεύει η καθεμιά διαφορετικά;
Επειδή ενεργοποιούν διαφορετικούς μηχανισμούς αλλαγής, δηλαδή έχουν ίδιο προορισμό, αλλά διαφορετική διαδρομή.
Στην ατομική ψυχοθεραπεία, ο βασικός μοχλός αλλαγής είναι η σχέση σου με τον θεραπευτή. Όσο πιο δυνατή αυτή η σχέση, τόσο καλύτερο, σταθερά, το αποτέλεσμα. Στο Reconnect Therapy, η ατομική συνεδρία διαρκεί 50 λεπτά, με συνήθη συχνότητα μία φορά την εβδομάδα. Μπορεί να αυξηθεί σε 2-3 φορές σε περιόδους κρίσης, ή να μειωθεί, δεν φτάνει, όμως, ποτέ κάτω από 2 φορές τον μήνα, καθώς αυτό μειώνει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας.
Στην ομαδική ψυχοθεραπεία, ο κύριος μοχλός είναι διαφορετικός.: η συνοχή της ομάδας και η διαπροσωπική μάθηση που συμβαίνει ζωντανά, μέσα από την αλληλεπίδραση με τα άλλα μέλη, κάτι που περιγράφουμε πιο αναλυτικά στο άρθρο «Δεν είσαι ο μόνος». Η ομαδική συνεδρία διαρκεί περισσότερο, περίπου δύο ώρες, μία φορά την εβδομάδα, ακριβώς επειδή χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να ακουστεί κάθε μέλος και να αναπτυχθεί ο διάλογος ανάμεσά τους.
Πότε σου ταιριάζει καλύτερα η ατομική;
Όταν χρειάζεσαι πρώτα έναν πολύ προσωπικό, απόλυτα ασφαλή χώρο, πριν μοιραστείς οτιδήποτε με άλλους.
Ας φανταστούμε μια σύνθετη περίπτωση, που δεν αντιστοιχεί σε πραγματικό πρόσωπο.
Κάποιο άτομο φτάνει σε θεραπεία κουβαλώντας κάτι πολύ βαθιά προσωπικό, όπως ένα μυστικό που το κουβαλάει μέσα του σαν ντροπή και δεν το έχει πει ποτέ σε κανέναν. Η ιδέα να το μοιραστεί μπροστά σε μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων, έστω και ασφαλή, τον παραλύει. Στην ατομική θεραπεία, αντίθετα, χτίζει, με τον δικό του ρυθμό, την εμπιστοσύνη με έναν μόνο άνθρωπο.
Γι’ αυτό, στο δικό μας μοντέλο, το θεραπευτικό ταξίδι ξεκινά σχεδόν πάντα με ατομική ψυχοθεραπεία. Για να χτιστεί πρώτα μια ασφαλής, σταθερή σχέση εμπιστοσύνης, πριν εξεταστεί οποιαδήποτε άλλη μορφή θεραπευτικής προσέγγισης.
Πότε σου ταιριάζει καλύτερα η ομαδική;
Όταν το θέμα σου είναι, στην ουσία, σχεσιακό κι έχεις ήδη χτίσει μια βάση ασφάλειας μέσα από την ατομική δουλειά.
Στο δικό μας θεραπευτικό μοντέλο, η συμμετοχή σε ομάδα προτείνεται συνήθως μετά από 4-6 μήνες ατομικής ψυχοθεραπείας. Όχι σαν ένας αυθαίρετος κανόνας, αλλά γιατί εκεί συνήθως έχει ήδη χτιστεί αρκετή ασφάλεια ώστε να αξιοποιήσεις πραγματικά αυτό που σου προσφέρει μοναδικά η ομάδα: την εμβάθυνση της θεραπευτικής σου διεργασίας και τη διερεύνηση της δυναμικής των σχέσεών σου, ζωντανά, μπροστά και μαζί με άλλους ανθρώπους. Η απόφαση αυτή δεν παίρνεται μονομερώς. Είναι μια κοινή απόφαση, δική σου και του θεραπευτή,, που λαμβάνεται με βάση το αν πραγματικά ταιριάζει στη δική σου φάση.
Κάτι ακόμα που αξίζει να ξέρεις πριν ξεκινήσεις την ομαδική ψυχοθεραπεία: δεν φέρνει πάντα άμεση ανακούφιση, ειδικά αν έχει προηγηθεί αποτελεσματική ατομική θεραπεία. Και αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό, όχι σημάδι ότι κάτι δεν λειτουργεί. Συνιστάται δέσμευση, τουλάχιστον στις πρώτες 12 συνεδρίες, ώστε να αποκτήσεις μια πραγματικά σαφή αίσθηση για το πόσο σε ωφελεί.
Μπορώ να κάνω και τις δύο μαζί;
Ναι, και στην πράξη, αυτό είναι το πιο συνηθισμένο μονοπάτι, όχι η εξαίρεση.
Στη θεραπευτική προσεγγισή μας, δεν βλέπουμε την ατομική και την ομαδική σαν δύο ανταγωνιστικές επιλογές, αλλά σαν διαδοχικά ή παράλληλα στάδια του ίδιου ταξιδιού: πρώτα η ατομική χτίζει τη βάση, και μετά η ομαδική εμβαθύνει τη δουλειά στο επίπεδο των σχέσεων. Αυτή είναι, άλλωστε, η ίδια συστημική ματιά που καθοδηγεί όλη τη δουλειά μας: δεν σε βλέπουμε σαν μεμονωμένη «περίπτωση», αλλά σαν άνθρωπο μέσα σε πλαίσιο, με μια πορεία θεραπείας που εξελίσσεται ανάλογα με το πού βρίσκεσαι.
Με λίγα λόγια
Η έρευνα δεν δείχνει γενικά «καλύτερη» επιλογή ανάμεσα σε ατομική και ομαδική θεραπεία, αλλά ισοδύναμα αποτελέσματα, μέσα από εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς. Το θεραπευτικό ταξίδι ξεκινά συνήθως με ατομική ψυχοθεραπεία, και μετά από 4-6 μήνες, εφόσον σου ταιριάζει, μπορεί να εμπλουτιστεί με ομαδική, για βαθύτερη δουλειά πάνω στη δυναμική των σχέσεών σου.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται εμπειρία σε ατομική θεραπεία πριν μπω σε ομάδα; Στο δικό μας μοντέλο, ναι συνήθως. Το ταξίδι ξεκινά με ατομική και προχωρά σε ομαδική μετά από 4-6 μήνες, αν κι εφόσον σου ταιριάζει.
Είναι φθηνότερη η ομαδική από την ατομική; Η ομαδική λειτουργεί με μηνιαία συνδρομή, διαφορετική δομή κόστους από την ατομική. Αυτό όμως δεν πρέπει να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο επιλογής σου.
Ο θεραπευτής αποφασίζει αν είμαι κατάλληλος/η για ομάδα; Αποτελεί μια κοινή απόφαση, δική σου και του θεραπευτή , με βάση το αν πραγματικά ταιριάζει στις ανάγκες σου.
Μπορώ να αλλάξω από τη μία μορφή στην άλλη στην πορεία; Ναι , στην πραγματικότητα, το πιο συνηθισμένο μονοπάτι στο δικό μας μοντέλο.
Ποια είναι καλύτερη για συγκεκριμένα, «βαριά» θέματα (π.χ. τραύμα); Η ατομική ψυχοθεραπεία προσφέρει αρχικά τον χώρο ασφάλειας που χρειάζεται ένα πολύ ευαίσθητο θέμα, με την ομαδική να έρχεται αργότερα, αν κι εφόσον ταιριάζει στη διαδρομή της θεραπείας σου.
Πώς ξεκινάω;
Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις μόνος/η/ο σου ποια ταιριάζει καλύτερα, ή πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για ομάδα. Το μόνο που χρειάζεται είναι να μας πεις τι σε φέρνει εδώ. Το υπόλοιπο θα το δούμε μαζί, βήμα-βήμα.
Διάβασε επίσης:
- Το πιο σημαντικό “προσόν” ενός θεραπευτή. Πώς επιλέγεις σωστά σε ατομική θεραπεία.
- Ομαδική ψυχοθεραπεία
- Δεν φταις μόνο εσύ. Γιατί στη συστημική ψυχοθεραπεία το “εγώ” εξηγείται μέσα από το “εμείς”
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών/τριών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnect Therapy μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnect Therapy.
Βιβλιογραφία
Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analysis. Psychotherapy, 55(4), 316–340.
McRoberts, C., Burlingame, G. M., & Hoag, M. J. (1998). Comparative efficacy of individual and group psychotherapy: A meta-analytic perspective. Group Dynamics: Theory, Research, and Practice, 2(2), 101–117.
Yalom, I. D., & Leszcz, M. (2005). The theory and practice of group psychotherapy (5th ed.). Basic Books.